Tổng chi phí sở hữu máy chiếu cũ: cách tính đủ các khoản trong 3 năm

Tổng chi phí sở hữu máy chiếu cũ gồm giá mua cộng tiền bóng đèn, lọc bụi, sửa chữa phát sinh và tiền điện trong suốt thời gian dùng. Máy cũ chỉ tiết kiệm thật khi bóng còn nhiều giờ, máy đã được kiểm định và bạn dùng vừa phải. Nếu không, máy cũ có thể tốn hơn máy mới.

Phần lớn khách hỏi mua máy cũ chỉ so giá mua. Đội kỹ thuật của chúng tôi thường làm thêm một phép tính khác: chiếc máy này sẽ tốn bao nhiêu trong 3 năm tới. Bài này đi qua từng khoản chi để bạn tự tính được, trước khi xem giá máy chiếu cũ theo từng dòng.

Vì sao giá mua chưa phải tổng chi phí máy chiếu cũ?

Giá mua chỉ là khoản đầu tiên. Máy chiếu dùng bóng đèn còn có chi phí định kỳ (bóng, lọc, vệ sinh) và chi phí bất ngờ (hỏng quạt, ố tấm LCD, lỗi nguồn). Với máy cũ, hai loại chi phí này đến sớm hơn máy mới.

Các hãng tính tổng chi phí sở hữu (TCO, total cost of ownership) theo cách giống nhau. TCO cộng giá mua, số bóng phải thay, lọc bụi, công bảo dưỡng và tiền điện trong cả vòng đời máy. Máy laser ít khoản hơn vì không thay bóng. Máy cũ mà khách hay tìm mua phần lớn vẫn là máy bóng đèn, như dòng Epson EB-9xx cỡ 3.500 đến 4.000 lumen. Vì vậy các khoản sau khi mua là phần cần soi kỹ nhất.

Máy cũ có thêm một rủi ro mà máy mới không có. Bạn không biết chắc máy đã chạy bao nhiêu giờ, có được vệ sinh đều không, từng sửa gì chưa.

Những khoản ẩn nào cộng vào sau khi mua máy chiếu cũ?

Có bốn khoản chính: bóng đèn, lọc bụi và vệ sinh, sửa vặt, tiền điện. Bóng đèn thường là khoản lớn nhất. Tiền điện là khoản hay bị quên nhất.

Bóng đèn

Tuổi bóng do hãng công bố là số giờ đến khi độ sáng giảm còn khoảng một nửa so với ban đầu. Bóng chưa tắt ở mốc này, nhưng hình đã mờ rõ. Lấy ví dụ Epson EB-990U, hãng ghi tuổi bóng 6.000 giờ ở chế độ Normal và 12.000 giờ ở chế độ Eco. Eco giúp bóng bền gấp đôi nhưng hình tối hơn. Trong phòng họp nhiều cửa kính, chạy Eco thường không đủ sáng.

Máy cũ bóng đã chạy quá nửa tuổi thọ thì gần như chắc chắn bạn phải thay bóng trong năm đầu. Chi phí thay bóng, bóng chính hãng và bóng tương thích khác nhau thế nào, chúng tôi đã viết riêng trong bài thay bóng đèn máy chiếu.

Đời máy càng cũ, bóng chính hãng càng khó tìm. Đây là điều bạn nên hỏi người bán ngay từ đầu.

Lọc bụi và vệ sinh

Lọc bụi rẻ, nhưng bỏ qua thì tốn kém. Lọc tắc làm máy nóng, quạt quay hết tốc lực, bóng giảm tuổi và máy có thể tự tắt vì quá nhiệt. Máy 3LCD (loại phổ biến của Epson) có lọc cần vệ sinh và thay định kỳ. Máy DLP thường không tốn khoản này. Chu kỳ vệ sinh tuỳ model và tuỳ phòng. Phòng có nhiều bụi phấn hay gần đường lớn thì cần vệ sinh dày hơn.

Sửa vặt

Khoản này không cố định. Với máy cũ, các lỗi hay gặp là quạt kêu to, cổng HDMI lỏng, điều khiển hỏng, bo nguồn chập chờn. Nặng hơn là ố vàng hoặc đốm trên hình. Cách tính công sửa từng loại lỗi có trong bài giá sửa máy chiếu.

Tiền điện

Tiền điện tính theo công thức: công suất (kW) × số giờ dùng × đơn giá điện của đơn vị bạn. Máy cỡ 3.800 lumen tiêu thụ khoảng 0,2 đến 0,3 kW khi chạy, ít hơn máy lạnh nhiều nhưng chạy liên tục nhiều giờ. Đơn giá điện kinh doanh theo biểu giá hiện hành chia theo cấp điện áp và khung giờ, nên mỗi đơn vị một mức. Vì vậy chúng tôi chỉ đưa công thức, không đưa số tiền.

Cận cảnh tem thông số máy chiếu Epson EB-960W, có model H863D và thông tin điện áp.

Ảnh trên là tem thông số của một máy Epson EB-960W, có model H863D và thông tin điện áp. Khi xem máy cũ, bạn nên chụp lại tem này để tra đúng model, đúng mã bóng và mức tiêu thụ điện, thay vì tin lời mô tả.

Hãng không công bố rộng rãi thông số điện của EB-960W, nên chúng tôi lấy máy cùng dòng để làm ví dụ. EB-980W tiêu thụ 309 W ở chế độ Normal, 227 W ở Eco và 2,0 W khi chờ. Ví dụ một phòng họp chạy máy 8 giờ mỗi ngày, 22 ngày mỗi tháng (176 giờ/tháng):

• Chế độ Normal: 309 W × 176 giờ ≈ 54,4 kWh/tháng, khoảng 1.958 kWh trong 3 năm.
• Chế độ Eco: 227 W × 176 giờ ≈ 40 kWh/tháng, khoảng 1.438 kWh trong 3 năm.

Lấy số kWh này nhân với đơn giá điện trên hoá đơn của bạn là ra tiền điện 3 năm. Máy cũ đời trước thường tốn điện hơn máy mới cùng độ sáng một chút. Đây là kinh nghiệm chung, mức chênh tuỳ model.

Số giờ bóng còn lại làm chi phí 3 năm thay đổi thế nào?

Số giờ bóng còn lại quyết định trong 3 năm bạn phải thay bóng bao nhiêu lần. Cùng một giá mua, máy bóng mới thay và máy bóng đã chạy gần hết có chi phí thật chênh nhau đáng kể.

Tiếp tục ví dụ phòng họp ở trên: 176 giờ/tháng × 36 tháng = 6.336 giờ trong 3 năm. Giả sử bóng có tuổi thọ 6.000 giờ ở Normal (theo thông số EB-990U). Bạn có thể tham khảo bảng sau.

Nếu bạn chỉ dùng 2 đến 3 giờ mỗi ngày, ví dụ phòng học vài tiết hay phòng họp tuần vài buổi, thì một bóng còn 3.000 đến 4.000 giờ đủ dùng cả 3 năm. Lúc đó máy cũ rất đáng tiền.

Theo chúng tôi, con số cần hỏi đầu tiên khi mua máy cũ là số giờ bóng. Nó ảnh hưởng tới tổng chi phí nhiều hơn vài phần trăm chênh lệch giá mua. Trên máy Epson, số giờ bóng nằm trong menu Thông tin (Info), tách riêng giờ chạy Normal và Eco.

So sánh 3 năm: máy chiếu cũ, máy mới hay thuê dài hạn?

Máy cũ rẻ nhất lúc mua nhưng nhiều khoản phát sinh nhất. Máy mới tốn nhiều lúc đầu nhưng ổn định và có bảo hành hãng. Thuê dài hạn không phải lo sửa chữa nhưng tiền thuê là khoản trả đều suốt thời gian dùng.

Giá cụ thể từng dòng máy, bạn xem tại trang máy chiếu cũ hoặc bài bảng giá máy chiếu mới và cũ để đặt vào bảng trên.

Có một trường hợp nên nói thẳng: nếu bạn chỉ cần máy cho vài sự kiện mỗi năm thì không nên mua, cả máy cũ lẫn máy mới. Thuê theo buổi qua dịch vụ cho thuê máy chiếu tiết kiệm hơn, vì máy mua về để trong kho cũng bị ẩm, bụi và hỏng dần.

Lỗi hay gặp ở máy chiếu cũ trong năm đầu

Năm đầu sau khi mua là lúc máy cũ hay phát sinh lỗi nhất. Lỗi thường đến từ bóng yếu, lọc bẩn và tấm LCD đã lão hoá. Khi máy về xưởng, chúng tôi hay gặp các lỗi sau.

Đốm bụi trên hình là lỗi phổ biến ở máy LCD. Bụi lọt vào khối quang học, bám lên tấm LCD và hiện thành chấm mờ cố định trên màn chiếu. Vệ sinh khối quang học xử lý được nhiều trường hợp, nhưng không phải tất cả.

Ố vàng hoặc mảng nâu thì nặng hơn. Thường là tấm phân cực (polarizer) bị cháy do nhiệt, hoặc tấm LCD đã lão hoá. Lỗi này hầu như không tự hết. Phải thay linh kiện, và chi phí có khi bằng một phần đáng kể giá mua máy.

Máy DLP không bị đốm bụi kiểu LCD. Lỗi riêng của DLP là chết điểm trên chip DMD, hiện thành chấm trắng hoặc đen cố định.

Máy tự tắt sau 20 đến 30 phút gần như luôn do nóng. Nguyên nhân thường là lọc tắc, quạt yếu hoặc khe gió đóng bụi dày. Đây cũng là dấu hiệu máy ít được bảo dưỡng ở chủ cũ.

Lỗi kết nối nhỏ nhưng hay gặp. Máy đời cũ chỉ có cổng VGA, hoặc cổng HDMI đã lỏng. Laptop mới chỉ có USB-C nên bạn phải mua thêm bộ chuyển. Khoản này rẻ nhưng nên cộng vào.

Máy chiếu Epson đặt trên lớp xốp bọc, phủ dây cáp đen và vàng, chụp ngoài trời.

Ảnh cho thấy một máy Epson đặt trên lớp xốp bọc, cạnh dây cáp đen và vàng. Đóng gói cẩn thận khi vận chuyển giúp giảm va đập vào khối quang học. Máy cũ bị rung lắc mạnh dễ lệch hội tụ hoặc hỏng bóng, nên khi nhận máy bạn nên cắm chạy thử ngay.

Khi nào máy chiếu cũ rẻ thật, khi nào thành đắt?

Máy cũ rẻ thật khi bóng còn nhiều giờ, máy có kiểm định, có bảo hành và bạn dùng vừa phải. Máy cũ thành đắt khi bóng gần hết, máy chạy nhiều giờ mỗi ngày hoặc mua qua tay không ai bảo hành.

Máy cũ hợp với phòng họp nhỏ, lớp học, phòng xem phim gia đình hay quán cà phê chiếu bóng đá vài buổi mỗi tuần. Những nơi này dùng ít giờ, một bóng dùng được nhiều năm. Hình hơi kém máy mới một chút cũng không ảnh hưởng nhiều.

Máy cũ không hợp với hội trường chạy 10 tiếng mỗi ngày, phòng đào tạo chiếu liên tục hoặc nơi không được để máy hỏng giữa buổi. Ở đó bạn sẽ thay bóng dày, và mỗi lần máy nằm sửa là mỗi lần mất buổi. Theo chúng tôi, những nơi này nên tính máy mới, máy laser hoặc thuê dài hạn có cam kết đổi máy. Lý do là chi phí của một buổi hỏng máy lớn hơn nhiều phần tiền tiết kiệm được lúc mua.

Còn một trường hợp nữa: máy cũ đời quá sâu, hãng đã ngừng bóng và linh kiện. Giá mua rất thấp nhưng hỏng là khó sửa. Chúng tôi thường khuyên khách bỏ qua loại này.

Cách kiểm tra máy chiếu cũ trước khi mua để không gánh chi phí ẩn

Cách nhanh nhất là xem số giờ bóng, chiếu nền trắng và cho máy chạy đủ lâu để lộ lỗi nhiệt. Đây là các bước đội kỹ thuật của chúng tôi làm khi kiểm định một máy cũ:

1. Đọc tem dưới đáy máy: model, điện áp, số serial. Tra đúng mã bóng của model đó.
2. Vào menu Thông tin, ghi lại số giờ bóng ở Normal và Eco. Người bán không cho xem thì coi như bóng sắp hết.
3. Chiếu nền trắng toàn màn hình. Tìm đốm, vệt màu, mảng vàng, góc tối.
4. Chiếu thêm nền đỏ, xanh lá, xanh dương để soát lỗi từng tấm màu.
5. Cho máy chạy liên tục ít nhất 30 đến 45 phút. Nghe tiếng quạt, xem máy có báo nhiệt hay tự tắt không.
6. Thử từng cổng vào: HDMI, VGA, và USB nếu máy có.
7. Tháo lọc ra xem. Lọc nâu sẫm, khe gió đóng bụi dày nghĩa là máy ít được vệ sinh.
8. Hỏi rõ thời hạn bảo hành, bảo hành bóng hay không, và hỏng thì sửa ở đâu.

Máy chiếu đang chiếu hình lên tường trong phòng có logo Thiết Bị Số; phía dưới là thùng carton, dây cáp và thiết bị xếp chồng.

Ảnh trên là máy chiếu đang chiếu thử lên tường trong phòng có logo Thiết Bị Số, phía dưới là thùng carton và dây cáp. Chạy thử máy đủ lâu trước khi giao là bước chúng tôi không bỏ qua, vì lỗi nhiệt và lỗi tấm LCD thường chỉ lộ ra sau vài chục phút.

Mua máy đã qua kiểm định có bảo hành thì giá có thể cao hơn mua qua tay một chút. Bù lại, phần rủi ro năm đầu đã được người bán chịu một phần. Mức chênh này bạn có thể đối chiếu ở bài giá máy chiếu cũ.

Câu hỏi thường gặp

Mua máy chiếu cũ có tiết kiệm không?

Có, nếu bóng còn nhiều giờ, máy đã kiểm định và bạn dùng ít hơn khoảng 4 giờ mỗi ngày. Nếu dùng cả ngày hoặc bóng gần hết, khoản thay bóng và sửa chữa có thể xoá hết phần tiết kiệm.

Máy chiếu cũ tốn bao nhiêu tiền mỗi năm?

Tuỳ số giờ dùng, tình trạng bóng và model. Bạn cộng ba khoản: tiền bóng chia theo số giờ dùng, tiền điện (kW × giờ × đơn giá điện), và một khoản dự phòng sửa vặt. Giá bóng và công sửa xem trong các bài chúng tôi đã dẫn ở trên.

Chạy chế độ Eco có giảm được chi phí không?

Có. Eco kéo dài tuổi bóng (ví dụ EB-990U: 12.000 giờ ở Eco so với 6.000 giờ ở Normal) và giảm điện. Đổi lại, hình tối hơn rõ rệt, nên chỉ hợp với phòng kéo rèm được hoặc màn nhỏ.

Không xem được số giờ bóng thì có nên mua?

Không nên, trừ khi người bán cam kết bóng mới hoặc bảo hành bóng. Không có số giờ thì bạn không tính được chi phí, và nên coi như phải thay bóng ngay sau khi mua.

Nên mua máy cũ hay thuê dài hạn?

Nếu cần máy ổn định, dùng nhiều giờ và không muốn lo sửa chữa thì nên thuê dài hạn. Nếu dùng ít, muốn sở hữu và có người kiểm tra máy giúp thì máy cũ kiểm định sẽ đỡ tốn hơn.

Muốn tính chi phí cho đúng chiếc máy bạn định mua?

Bạn gửi cho chúng tôi model máy, số giờ bóng và số giờ dự định dùng mỗi ngày. Đội kỹ thuật sẽ tính giúp các khoản phát sinh trong 3 năm và nói thẳng máy đó có đáng mua không. THIETBISO.COM làm cho thuê, sửa chữa và bán thiết bị nghe nhìn tại Hà Nội từ năm 2007. Gọi hotline 1800 3343, xem máy tại trang máy chiếu cũ hoặc truy cập https://thietbiso.com. Showroom ở số 21-23 Nguyễn Công Hoan, phường Giảng Võ, thành phố Hà Nội.

Nguồn tham khảo

• Epson EB-980W, tài liệu thông số (công suất tiêu thụ Normal/Eco/chờ)
• Epson EB-955W, thông số sản phẩm
• Epson EB-915W và các model cùng dòng, thông số sản phẩm
• Epson EB-990U, thông số tuổi bóng
• Epson EB-960W, thông tin model

Tác giả: Team content Thietbiso.com