Dựng màn LED ngoài trời chống gió an toàn: khung, tạ đối trọng và ngưỡng gió phải hạ màn

Dựng màn LED ngoài trời an toàn khi có gió cần đủ ba thứ: khung chịu lực đúng thiết kế của hãng, tạ đối trọng và dây giằng được tính theo kích thước, trọng lượng màn, và một ngưỡng gió định sẵn để hạ màn. Nếu thiếu một trong ba thứ đó, màn LED ngoài trời bị gió đổ có thể xảy ra ngay cả khi trời chưa mưa.

Chúng tôi viết bài này từ cách đội kỹ thuật THIETBISO.COM vẫn làm khi dựng màn ở sân trường, quảng trường, sân khách sạn. Bài viết dành cho người tổ chức sự kiện muốn biết bên cho thuê cần làm gì và cần hỏi họ điều gì. Nếu bạn đang chọn đơn vị thuê màn hình LED ngoài trời Hà Nội, những câu hỏi ở cuối bài giúp bạn phân biệt đơn vị làm cẩn thận với đơn vị chỉ dựng cho xong.

Vì sao màn LED ngoài trời hứng gió như một cánh buồm?

Màn LED là một mặt phẳng lớn và gần như kín, nên gió không lọt qua được mà dồn hết lực lên mặt màn. Lực đó truyền xuống khung, rồi xuống chân. Vì vậy các đơn vị kỹ thuật sự kiện lớn ví màn LED với cánh buồm và nhấn mạnh rằng khung tự đứng phải có giằng chống gió (wind bracing) để chịu lực ngang (theo PRG).

Áp lực gió không tăng đều theo tốc độ gió mà tăng theo bình phương vận tốc. Gió mạnh lên gấp đôi thì lực đẩy lên màn tăng khoảng gấp bốn. Đây là lý do một buổi chiều gió hiu hiu có thể chuyển sang nguy hiểm chỉ sau một cơn dông kéo tới. Tài liệu của Doremi về tháp LED ngoài trời cũng khuyên tính tải gió theo tiêu chuẩn kỹ thuật, không dựa vào một con số đọc được trên mạng hay riêng bản tin dự báo.

Màn LED còn có ba đặc điểm khiến bài toán khó hơn phông bạt:

• Màn nặng và trọng tâm cao. Màn treo càng cao thì mô men lật ở chân càng lớn.
• Màn không xả gió được. Phông bạt có thể đục lỗ hoặc rạch cho gió thoát, còn module LED thì không.
• Thường có loa treo hai bên hoặc treo cùng khung, làm tăng thêm diện tích hứng gió.

Theo chúng tôi, ai thuê màn ngoài trời cũng nên hiểu điểm này trước tiên. Hiểu rồi thì bạn sẽ không coi việc chằng tạ là thủ tục cho có, và sẽ không ép đội kỹ thuật bỏ bớt tạ chỉ để mặt bằng gọn hơn.

Khung màn LED ngoài trời nên dựng chân đất hay dàn giáo?

Với màn sự kiện ngắn ngày, chúng tôi ưu tiên khung truss dựng chân đất (ground support) có chân chống ngang (outrigger). Dàn giáo chỉ dùng khi mặt bằng buộc phải vậy và phải có người tính toán riêng. Lý do: khung truss của các hãng có hồ sơ tải trọng ghi rõ màn bao lớn, gió bao nhiêu, tạ bao nhiêu kg. Dàn giáo xây dựng thì không có hồ sơ nào viết cho trường hợp treo màn LED.

Ground support là kiểu khung gồm hai hoặc nhiều cột truss đứng trên đế, có thanh ngang phía trên để treo màn, kèm chân chống vươn ra trước và sau. Tạ được đặt lên đầu các chân chống này.

Màn LED nghiêng góc nhìn đang chiếu hình chim trên cành, dựng trên khung truss; bên dưới là vali thiết bị.

Ảnh trên là một màn LED đặt nghiêng góc, dựng trên khung truss, vali thiết bị để ngay phía dưới. Bạn có thể thấy hai cột truss và thanh ngang trên cùng là phần chịu toàn bộ trọng lượng màn. Khi đưa kiểu khung này ra ngoài trời, phần thay đổi chính là đế, chân chống và tạ ở dưới.

Hãng khung thường ghi thông số ở một cấu hình cụ thể. Ví dụ, tài liệu khung đỡ màn LED Sixty82 cho màn 6×4 m ghi ngưỡng gió giật khi đang hoạt động là 20 m/s (đo ở độ cao 10 m). Chỉ được nâng hạ màn khi gió không quá 8 m/s. Tạ đối trọng cần 2 × 900 kg cho màn nặng khoảng 1.500 kg. Hệ LED Wall của Prolyte cho màn 6×4,5 m cũng ghi ngưỡng hoạt động 20 m/s, kèm 8 tạ, mỗi tạ 600 kg. Bảng tải của các hệ này tính theo tiêu chuẩn châu Âu DIN EN 13814 và giả định điều kiện gió của nơi hãng tính toán. Khi lắp ở nơi khác, hãng yêu cầu tính lại cho từng trường hợp (bảng tải Sixty82, castinfo.de).

Điều cần rút ra là cách đọc thông số, còn các con số ở trên không nên chép nguyên để dùng. Màn của bạn khác kích thước, khác trọng lượng module, có thể treo thêm loa. Mỗi thay đổi đó làm đổi số tạ cần đặt.

Màn LED lớn hiển thị cảnh thiên nhiên, dựng trên khung truss; bên phải có cột loa và quạt hơi nước.

Ảnh này là màn LED lớn trên khung truss, bên phải có cột loa và quạt hơi nước. Khi dựng ngoài trời, các cột loa đứng cạnh màn cũng là vật hứng gió. Chúng tôi chằng loa riêng, không buộc nhờ vào khung màn, để một bên đổ không kéo theo bên kia.

Tạ chống gió màn LED và dây giằng tính thế nào?

Câu trả lời ngắn: không có một con số "bao nhiêu kg tạ cho mỗi m² màn" dùng chung được. Khối lượng tạ lấy theo bảng tải của hãng khung hoặc bản tính của kỹ sư, dựa trên kích thước màn, trọng lượng màn, cao độ treo, có treo loa hay không và vị trí đặt tạ. Chúng tôi cũng chưa tìm thấy nguồn đáng tin nào đưa ra con số theo m².

Ba thứ giữ màn đứng vững khi có gió:

Tạ đối trọng. Tạ đặt trên đầu chân chống để chống lật. Tạ càng xa trục cột thì cánh tay đòn càng dài, nên tài liệu Prolyte khuyên đặt tạ càng sát đầu outrigger càng tốt. Một lỗi chúng tôi hay thấy ở các đơn vị dựng vội là chất tạ ngay dưới chân cột cho gọn. Đặt như vậy thì tạ gần như chỉ đè thêm lên chân cột, tác dụng chống lật kém hơn nhiều.

Về loại tạ, tạ bê tông đúc hoặc tạ thép có khối lượng biết trước là chắc chắn nhất. Bồn nhựa bơm nước tiện vận chuyển nhưng phải đổ đầy thật và có nắp khóa. Bồn đổ thiếu nửa thì chỉ nặng nửa số ghi. Bao cát dùng được cho chân loa, chân đèn nhỏ, không đủ cho màn khổ lớn.

Dây giằng. Dây giằng chịu lực ngang, kéo khung về phía ngược hướng gió. Chúng tôi dùng dây tăng đơ (ratchet strap) hoặc cáp có định mức tải in trên nhãn, buộc vào điểm có định mức trên khung truss. Không buộc vào thanh giằng chéo mỏng, lan can, cột điện hay cây. Góc dây so với mặt đất càng thoải thì thành phần kéo ngang càng hiệu quả, nhưng dây cũng chiếm nhiều chỗ hơn. Vì vậy cần khoanh vùng để khán giả không vướng dây.

Neo đất. Trên nền đất hoặc bãi cỏ, chúng tôi đóng cọc neo để giữ đầu dây giằng. Trên nền bê tông, sân lát gạch không được khoan, đầu dây phải buộc vào tạ. Lúc này tạ vừa chống lật vừa làm điểm neo, nên phải tính cho cả hai việc.

Bài học thường được nhắc trong ngành là vụ sập sân khấu tại Indiana State Fair năm 2011. Tạp chí Structure Magazine tổng hợp rằng hệ chịu lực ngang ở đó không đủ khả năng. Hệ này gồm dây giằng buộc vào các khối bê tông chắn đường dùng làm tạ. Nhìn bằng mắt thì "trông có vẻ chắc", nhưng khi tính ra thì không đủ. Đó là lý do chúng tôi không chấp nhận cách dựng kiểu "buộc thêm vài sợi cho yên tâm".

Nếu đơn vị cho thuê không trả lời được câu "tạ bao nhiêu kg, đặt ở đâu, theo tài liệu nào", theo chúng tôi bạn nên đổi đơn vị. Nhìn bề ngoài thì một màn đủ tạ và một màn thiếu tạ trông giống hệt nhau, cho tới lúc gió nổi lên.

Khi nào phải hạ màn LED vì gió mạnh?

Phải hạ màn khi gió đo tại chỗ hoặc gió giật dự báo chạm ngưỡng hoạt động ghi trong tài liệu khung, và tốt nhất là trước khi chạm tới ngưỡng đó. Các hệ khung phổ biến thường ghi ngưỡng hoạt động khoảng 20 m/s, tương đương cuối cấp 8 thang Beaufort. Ngưỡng cho phép nâng hạ màn thì thấp hơn nhiều.

Nhiều người chỉ để ý ngưỡng hoạt động mà quên rằng hạ màn cũng cần thời gian. Hạ một màn khổ lớn từ cao độ treo xuống, tháo loa, cố định lại khung có thể mất một khoảng đáng kể. Nếu đợi gió giật tới 20 m/s mới bắt đầu hạ thì lúc đó gió đã vượt xa ngưỡng an toàn cho thao tác nâng hạ. Vì thế, quyết định hạ màn phải đưa ra sớm.

Bản tin thời tiết ở Việt Nam thường nói "gió giật cấp X". Bảng quy đổi dưới đây theo thang Beaufort, cột "việc nên làm" là cách đội kỹ thuật chúng tôi thường xử lý. Đây là thói quen nghề nghiệp, không phải quy chuẩn bắt buộc.

Bản tin dự báo cho biết xu hướng, còn quyết định phải dựa trên số đo thật tại chỗ. Structure Magazine nhấn mạnh việc đo gió liên tục tại chỗ trong suốt giờ diễn. Chúng tôi dùng máy đo gió cầm tay (anemometer), đặt hoặc giơ ở độ cao gần đỉnh màn, vì gió ở trên cao thường mạnh hơn gió đo ở ngang mặt người.

Tiêu chuẩn ANSI E1.21 (kết cấu tạm dựng trên mặt đất cho sự kiện giải trí ngoài trời, bản mới nhất 2023) yêu cầu có kế hoạch vận hành, gọi là Operations Management Plan. Kế hoạch này chỉ định trước một người có chuyên môn tại hiện trường, có quyền quyết định giảm rủi ro, kể cả dừng chương trình. Việt Nam chưa có văn bản riêng về ngưỡng gió cho màn LED tạm dựng mà chúng tôi tìm được. Dù vậy, cách làm này nên áp dụng: ai có quyền ra lệnh hạ màn phải được chốt trước buổi diễn, không để đến lúc gió lên mới bàn.

Dông kèm mưa còn đặt thêm bài toán về điện và độ kín của module. Phần đó chúng tôi đã viết riêng trong bài màn LED ngoài trời gặp mưa có sao không.

Checklist an toàn trước giờ diễn

Danh sách dưới đây là những việc đội kỹ thuật chúng tôi kiểm tra trước khi bật màn cho khách. Bạn có thể in ra và đi kiểm cùng bên cho thuê.

1. Đối chiếu kích thước màn, cao độ treo và số tạ với tài liệu khung. Có giấy tờ, không chỉ nói miệng.
2. Kiểm nền đặt đế: nền phẳng, không lún, có tấm kê phân tải nếu là đất mềm hoặc cỏ sau mưa.
3. Kiểm tạ: đúng số lượng, đặt ở đầu outrigger, bồn nước đầy và khóa nắp.
4. Kiểm dây giằng: đủ số dây, tăng đơ đã siết, không sờn, buộc vào điểm có định mức.
5. Kiểm chốt nối truss: đủ chốt và chốt hãm (safety pin) ở mọi mối nối, kể cả mối nối trên cao.
6. Kiểm loa và thiết bị treo kèm: chằng riêng, có dây an toàn phụ.
7. Xem bản tin thời tiết trong ngày và mở máy đo gió chạy liên tục.
8. Chốt người có quyền ra lệnh hạ màn, chốt kênh liên lạc (chúng tôi thường dùng bộ đàm).
9. Khoanh vùng an toàn quanh khung, không để khán giả đứng hoặc dựa vào chân chống, dây giằng.
10. Đi dây điện, dây tín hiệu gọn, có máng che lối đi, đầu nối đặt cao khỏi chỗ đọng nước.

Màn LED hiển thị cảnh chim trên cành lá xanh, dựng trên khung truss, có dàn loa và micro bên cạnh.

Ảnh cuối cho thấy màn LED trên khung truss với dàn loa và micro đặt ngay cạnh. Ở bố cục như vậy, khu vực sát chân khung vừa là chỗ đặt thiết bị âm thanh vừa là lối đi của kỹ thuật. Khi dựng ngoài trời, chúng tôi luôn chừa lối riêng và giữ khoảng cách giữa dây giằng với chỗ đứng của người điều khiển.

Những lỗi khiến màn LED ngoài trời bị gió đổ

Các vụ màn đổ thường không do một sự cố lớn. Nguyên nhân hay là vài chỗ làm tắt cộng lại. Dưới đây là những lỗi chúng tôi thấy lặp lại nhiều nhất khi đi nhận bàn giao mặt bằng hoặc kiểm tra lại màn do bên khác dựng.

Bớt tạ vì mặt bằng chật. Ban tổ chức muốn khu trước sân khấu gọn nên đẩy tạ vào sát chân cột, hoặc rút bớt outrigger phía trước. Khung khi đó vẫn đứng được lúc trời lặng, nhưng gió lùa từ phía sau sẽ đẩy màn đổ về phía khán giả.

Treo thêm đồ ngoài kế hoạch. Băng rôn, phông chữ, đèn trang trí được buộc thêm lên khung màn ở phút cuối. Mỗi tấm phông là thêm một cánh buồm mà bảng tải ban đầu không tính tới.

Tin vào dự báo "gió nhẹ". Dông chiều mùa hè ở miền Bắc có thể đến nhanh, gió giật mạnh hơn hẳn gió trung bình ghi trong bản tin. Không có máy đo tại chỗ thì không biết lúc nào phải dừng.

Nâng màn lên khi gió đã nổi. Thao tác nâng hạ là lúc khung yếu nhất, vì chưa giằng xong, người còn đứng ngay dưới. Ngưỡng gió cho thao tác này thấp hơn nhiều so với ngưỡng khi màn đã cố định.

Có một trường hợp chúng tôi nói thẳng là không nên dựng màn LED khổ lớn: sân thượng, ban công, mép mái tòa nhà cao tầng mà không có kỹ sư kết cấu xác nhận. Gió ở trên cao mạnh hơn, mặt sàn lại không phải lúc nào cũng chịu được tải tập trung của tạ. Trong trường hợp này, tivi cỡ lớn đặt trong nhà hoặc màn nhỏ hơn đặt ở sân dưới thường là phương án an toàn hơn. Bạn có thể tham khảo thêm ở trang cho thuê tivi.

Nên hỏi gì đơn vị cho thuê trước khi ký?

Bạn nên hỏi cụ thể đến mức đơn vị cho thuê phải trả lời bằng thông số và giấy tờ. Theo chúng tôi, một bên làm cẩn thận sẽ không ngại các câu này, vì họ đã phải tự trả lời chúng khi lên phương án.

• Khung là loại gì, có bảng tải của hãng không, màn này ứng với cấu hình nào trong bảng.
• Cần bao nhiêu tạ, loại tạ gì, đặt ở đâu.
• Ngưỡng gió khi màn đang chạy và ngưỡng gió để nâng hạ là bao nhiêu.
• Ai trực kỹ thuật suốt buổi, có máy đo gió không, ai có quyền ra lệnh hạ màn.
• Mặt bằng cần chừa bao nhiêu cho chân chống và dây giằng.
• Nếu phải hạ màn giữa chương trình thì phương án hình ảnh thay thế là gì.

Ngoài chuyện khung, độ sáng cũng ảnh hưởng tới việc chọn vị trí đặt màn. Màn quay về hướng nắng chiều cần độ sáng cao hơn, chi tiết có ở bài màn LED ngoài trời cần độ sáng bao nhiêu nits. Các yếu tố khác như kích thước, pitch, thời gian thuê được tổng hợp trong bài thuê màn LED ngoài trời tại Hà Nội. Bảng giá theo từng loại màn bạn xem tại trang thuê màn LED Hà Nội.

Câu hỏi thường gặp

Màn LED ngoài trời chịu được gió cấp mấy?

Tùy khung và cấu hình. Một số hệ khung phổ biến ghi ngưỡng khi đang hoạt động khoảng 20 m/s (cuối cấp 8 Beaufort) cho màn cỡ 6×4 m với đủ tạ theo tài liệu. Màn của bạn phải đối chiếu với bảng tải của chính loại khung đang dùng.

Màn 4×3 m cần bao nhiêu kg tạ?

Không có con số chung. Khối lượng tạ phụ thuộc trọng lượng màn, cao độ treo, loa treo kèm và vị trí đặt tạ. Đơn vị cho thuê phải đưa ra con số dựa trên bảng tải của hãng khung hoặc bản tính của kỹ sư.

Dùng bồn nước làm tạ có được không?

Được, nếu bồn đổ đầy, khóa nắp và tổng khối lượng thực tế đủ theo tính toán. Bồn đổ thiếu hoặc rò rỉ trong buổi diễn sẽ làm giảm khối lượng tạ mà không ai nhận ra.

Trời có dông nhưng chưa có gió thì có cần hạ màn không?

Nên chuẩn bị hạ ngay khi dông tiến gần. Gió giật đầu cơn dông đến rất nhanh, trong khi hạ màn cần thời gian và phải làm lúc gió còn thấp. Máy đo gió tại chỗ là căn cứ để quyết định.

Màn đặt sát tường có cần dây giằng không?

Vẫn cần. Gió có thể thổi dọc mặt tường hoặc tạo lực hút ra phía ngoài. Điểm giằng phải bắt vào kết cấu chắc của công trình, không buộc vào lan can hay ống nước.

Nguồn tham khảo

• PRG – Secure your screen
• Doremi – Structural Integrity: Calculating Wind-Load for Outdoor LED Towers
• Bảng tải khung màn LED Sixty82 (PDF, tiếng Đức)
• Structure Magazine – bài học về kết cấu sân khấu tạm
• Event Safety Alliance – New ANSI Standards Approved and Published
• ANSI E1.21 – trang tiêu chuẩn
• ESTA Protocol Spring 2014
• PA Times – Securing Your Next Event: ANSI Safety Standards
• Ulanzi – Wind-Safe Lighting: Rigging Portable LEDs for High-Gust Scenarios

Nếu bạn đang lên phương án màn LED cho sự kiện ngoài trời và muốn đội kỹ thuật xem trước mặt bằng, hướng gió, chỗ đặt tạ, hãy gọi THIETBISO.COM qua hotline 1800 3343 hoặc gửi yêu cầu tại thietbiso.com. Chúng tôi làm dịch vụ nghe nhìn tại Hà Nội từ năm 2007 và sẽ tư vấn cấu hình khung cụ thể cho từng địa điểm.

Tác giả: Team content Thietbiso.com