Máy chiếu kêu to: nguyên nhân và cách xử lý theo từng loại tiếng

Máy chiếu kêu to thường do quạt phải quay nhanh để giải nhiệt: lọc gió bám bụi, khe gió bị chặn, đèn để mức sáng cao hoặc phòng nóng. Tiếng gió đều thường là bình thường. Tiếng lạch cạch, nghiến, rít, hoặc ồn kèm đèn TEMP và tự tắt là bất thường, nên tắt máy kiểm tra.

Nếu bạn đang đi xem máy đã qua sử dụng, hãy đọc kỹ phần nghe quạt ở cuối bài. Đó là một bước nhỏ nhưng dễ bị bỏ qua trong cách kiểm tra máy chiếu cũ.

Máy chiếu kêu thế nào là bình thường?

Tiếng gió đều, không giật, tăng nhẹ khi máy nóng lên là bình thường. Tiếng có nhịp, có va chạm kim loại hoặc thay đổi thất thường là dấu hiệu cần kiểm tra.

Máy chiếu có nguồn sáng rất nóng nằm trong một thân máy chật, nên quạt luôn phải làm việc. Mới bật máy, quạt có thể chạy nhẹ. Khoảng vài phút sau, nhiệt tăng thì tiếng gió to hơn rồi giữ ở một mức ổn định. Kiểu thay đổi này chưa phải lỗi.

Về con số, một báo cáo năm 2013 của Projector Reviews ghi nhận mức ồn hãng công bố cho máy chiếu rạp hát gia đình phần lớn quanh 30 dB (decibel, đơn vị đo độ ồn). Máy ồn nhất ở khoảng 31–33 dB, máy êm nhất khoảng 19–25 dB. Số này đã cũ và do hãng công bố, nên chỉ dùng để hình dung. Máy chiếu hội trường có độ sáng cao có thể khác hẳn, muốn biết chính xác phải tra thông số của đúng model.

Có một tiếng dễ làm người dùng lo oan. Máy 4K dùng công nghệ XPR (dịch điểm ảnh rất nhanh để tạo hình độ phân giải cao) có thể phát ra tiếng vo ve nhẹ, và ViewSonic cho biết tiếng này thường là bình thường.

Bảng dưới là cách đội kỹ thuật của chúng tôi khoanh vùng ban đầu theo tiếng nghe được. Đây là kinh nghiệm nghề, không thay cho việc mở máy kiểm tra.

Vì sao quạt máy chiếu ngày càng kêu to?

Phần lớn trường hợp là do máy nóng hơn trước, nên quạt phải quay nhanh hơn. Số còn lại là lỗi cơ khí ở chính cái quạt.

Bụi bám lọc gió và cánh quạt

Đây là nguyên nhân chúng tôi kiểm tra đầu tiên. Lọc gió tắc làm gió vào ít đi, máy nóng lên, cảm biến nhiệt lại đẩy quạt quay nhanh hơn. AWOL Vision mô tả đây là một vòng lặp, và thực tế sửa máy cũng đúng như vậy.

Bụi còn bám trực tiếp lên cánh quạt. Lớp bụi không đều có thể làm cánh mất cân bằng và rung, theo NextTools. Lúc này tiếng ồn không còn là tiếng gió sạch mà có thêm tiếng ù.

Máy đặt chỗ bí gió hoặc phòng nóng

Máy cần khoảng trống để hút gió mát và thổi gió nóng ra. ViewSonic khuyên chừa ít nhất 50 cm quanh các khe gió, còn mức cụ thể thì tuỳ model. Máy nhét vào hộc tủ, đặt sát tường hoặc kê sát chồng tài liệu đều dễ ồn lên.

Ảnh dưới là một máy Epson đặt trên bàn tròn thấp trong sảnh, dây cáp kéo xuống sàn, thuộc bộ máy 5000 ansi đi màn 136 inch. Ở những vị trí thấp như vậy, chúng tôi thường để ý hướng khe gió, tránh để nó quay vào người đứng cạnh hoặc đồ đạc sát bàn.

Máy chiếu Epson đặt trên bàn tròn thấp trong sảnh, dây cáp kéo ra sàn; có người đứng cạnh chỉ thấy chân.

Nhiệt độ phòng cũng tác động trực tiếp. Mùa nóng ở Hà Nội, phòng họp tắt điều hoà trước giờ họp thì máy thường ồn hơn hẳn, dù máy không có lỗi gì.

Đèn để mức sáng cao, bật nhầm chế độ vùng cao

Mức sáng càng cao thì nhiệt càng lớn, quạt càng phải chạy mạnh. Chuyển sang ECO thường giảm được tiếng quạt, đổi lại hình tối hơn một chút. Phòng nhỏ, kéo được rèm thì theo chúng tôi nên dùng ECO, vì máy vẫn đủ sáng mà bớt ồn. Phòng sáng thì phải cân nhắc lại, và có model hạn chế ECO trong một số điều kiện nhiệt độ, bạn nên xem sách hướng dẫn.

Một lỗi cài đặt hay bị bỏ sót là High Altitude, chế độ dành cho vùng cao nơi không khí loãng. Bật chế độ này sẽ làm quạt quay nhanh và ồn hơn, như hướng dẫn của Acer có nêu. Dùng ở Hà Nội thì không cần bật. Máy cũ chuyển qua nhiều người dùng đôi khi vẫn còn để chế độ này, tắt đi là êm hơn.

Tiếng lạch cạch, tiếng rít là lỗi gì?

Tiếng lạch cạch hoặc nghiến thường nằm ở quạt: bạc quạt mòn hoặc có vật chạm vào cánh. Tiếng rít tăng dần trên máy DLP có thể liên quan tới bánh xe màu.

Bạc quạt là ổ đỡ giúp cánh quạt quay trơn quanh trục. Khi bạc mòn, tiếng quạt chuyển từ tiếng gió sang tiếng gằn, nghiến, có lúc to lúc nhỏ. ViewSonic cảnh báo tiếng nghiến hoặc lạch cạch có thể là bạc quạt sắp hỏng. Lúc này nên tắt máy ngay và đừng lắc máy để xem tiếng có mất không.

Dây lỏng hoặc dị vật chạm cánh quạt cũng gây tiếng tương tự, theo một wiki sửa chữa trên iFixit. Với máy đã mở nắp sửa trước đó, chúng tôi thường kiểm tra bó dây quanh quạt trước, vì dây lắp lại không gọn rất dễ chạm cánh.

Nếu vệ sinh xong mà tiếng vẫn còn, khả năng cao là lỗi nằm ở quạt. Người dùng trên diễn đàn TVSBook cũng từng nghi tới bạc quạt trong tình huống tương tự, nhưng đó chỉ là chia sẻ cá nhân. Muốn kết luận phải mở máy kiểm tra.

Riêng máy DLP có thêm một chi tiết quay là bánh xe màu (đĩa màu quay rất nhanh để tạo màu cho hình). Khi chi tiết này có vấn đề, máy có thể phát ra tiếng rít tăng dần. Tiếng quạt thường không làm hình thay đổi, còn lỗi ở bánh xe màu hay đi kèm lỗi hình, lỗi màu. Vì vậy, nếu tiếng lạ xuất hiện cùng hiện tượng máy chiếu bị mất màu, bạn nên ngừng dùng và nhờ thợ kiểm tra. Máy LCD không có bánh xe màu, nên hướng nghi này không áp dụng.

Tự xử lý máy chiếu kêu to theo thứ tự nào?

Hãy đi từ việc dễ và không cần tháo máy: kiểm tra chỗ đặt, cài đặt, rồi mới vệ sinh lọc. Nếu tiếng đã là lạch cạch hoặc nghiến thì dừng lại, không tự làm tiếp.

1. Tắt máy, đợi máy nguội, rút nguồn trước khi chạm vào lọc gió.
2. Dời máy ra chỗ thoáng, các khe gió không bị che.
3. Kiểm tra giá treo hoặc chân máy, siết lại nếu lỏng.
4. Vào menu, tắt High Altitude nếu đang bật, thử chuyển đèn sang ECO.
5. Tháo lọc gió theo sách hướng dẫn và làm sạch bằng chổi mềm.
6. Lắp lọc lại đúng chiều, bật máy, nghe tiếng quạt khoảng 15–20 phút (mốc này là thói quen của đội kỹ thuật).
7. Nếu vẫn ồn bất thường, tắt máy và đưa đi kiểm tra.

Bước 5 hay bị làm sai nhất. ViewSonic khuyên dùng chổi mềm và không xịt khí nén thẳng vào khe gió. AWOL Vision giải thích thêm rằng khí nén có thể đẩy bụi vào sâu hơn, nên họ gợi ý dùng máy hút bụi kèm chổi mềm. Có lọc rửa được, có lọc tuyệt đối không được chạm nước. Chu kỳ vệ sinh cũng tuỳ model và tuỳ môi trường, phòng nhiều bụi hoặc khói thì phải làm sớm hơn lịch trong sách hướng dẫn.

Cũng đừng chạy máy khi đã tháo lọc để "thử cho mát". Bụi sẽ đi thẳng vào trong máy.

Khâu cất máy cũng ảnh hưởng tới quạt về lâu dài. Ảnh dưới là máy Epson cùng dây cáp trong túi đựng mở nắp, đặt trên sàn gạch. Chúng tôi thường để máy nguội hẳn rồi mới đóng túi, vì máy còn nóng mà bị bọc kín thì nhiệt không thoát được. Với sàn nhiều bụi, nên giữ túi kín khi không dùng để bụi khỏi bám vào khe gió.

Máy chiếu Epson cùng dây cáp trong túi đựng mở nắp, đặt trên sàn gạch.

Máy chiếu kêu to có liên quan tới đèn báo TEMP không?

Có liên quan. Quạt gào to rồi đèn TEMP sáng hoặc nháy, thậm chí máy tự tắt, nghĩa là nhiệt trong máy đã vượt mức cho phép và quạt không còn giữ nổi.

Hai dấu hiệu này cùng xuất hiện là tín hiệu nên dừng máy. Nguyên nhân hay gặp vẫn là lọc bẩn hoặc khe gió bị chặn, nên hãy xử lý hai việc này trước. Làm xong mà đèn vẫn báo thì có thể quạt làm mát hoặc mạch trong máy đã lỗi, lúc đó cần thợ kiểm tra.

Trường hợp ngược lại cũng đáng lo. Máy đang ồn bỗng im hẳn, rồi một lúc sau báo nhiệt. Theo chúng tôi, đây là dấu hiệu nên nghi quạt đã ngừng quay, vì máy không tự mát đi nếu quạt vẫn phải chạy. Cách đọc và xử lý từng kiểu nháy đèn có trong bài máy chiếu báo đèn TEMP.

Mua máy chiếu cũ thì nghe quạt như thế nào?

Hãy cho máy chạy đủ lâu để nóng lên rồi mới nghe, ở nơi đủ yên tĩnh. Máy mới bật vài phút chưa nói lên được gì. Phần này là kinh nghiệm của đội kỹ thuật, không có số liệu chuẩn chung.

Khi đi xem máy chiếu cũ, bạn có thể làm theo các bước sau:

1. Xin được bật máy từ lúc còn nguội, để nghe cả lúc quạt khởi động.
2. Tắt nhạc, tắt loa, đứng cách máy khoảng một mét.
3. Để máy chạy ở mức sáng cao nhất ít nhất 20–30 phút, chiếu hình như khi dùng thật.
4. Nghe xem tiếng có đều không, có lúc gằn, lúc to lúc nhỏ không.
5. Chuyển qua lại giữa ECO và mức sáng cao, nghe quạt có đổi tốc độ mượt không.
6. Ghé tay gần cửa gió ra, gió phải đều và có hơi ấm.
7. Xem lọc gió và khe gió, rồi kiểm tra High Altitude trong menu.

Bước 3 quan trọng nhất. Một số lỗi ở bạc quạt có thể chỉ lộ ra khi máy đã nóng, nên người bán bật máy sẵn vài phút rồi tắt tiếng thì chưa đủ để đánh giá.

Ảnh dưới là máy Epson nằm trong túi đựng cùng cuộn dây cáp, đặt trên sàn trước khi lắp đặt. Trước mỗi lần lắp, đội kỹ thuật thường kiểm tra khe gió và chạy thử để nghe quạt, thay vì chờ tới lúc sự kiện bắt đầu. Khi mua máy cũ, bạn cũng nên giữ nguyên thói quen đó và đừng chỉ nhìn hình đẹp.

Máy chiếu Epson cùng cuộn dây cáp nằm trong túi đựng đặt trên sàn trước khi lắp đặt.

Quạt ồn không có nghĩa là phải bỏ máy. Nếu chỉ do lọc bẩn hay cần thay quạt, máy vẫn có thể đáng mua sau khi đã tính thêm phí xử lý. Ngược lại, nếu tiếng lạ kèm lỗi màu, mờ hình hoặc đèn TEMP nháy, theo chúng tôi nên đi xem máy khác, vì lỗi có thể không dừng ở cái quạt. Bạn nên kiểm tra thêm hình ảnh và các cổng kết nối theo toàn bộ quy trình trong bài kiểm tra máy chiếu cũ.

Câu hỏi thường gặp

Máy chiếu mới mua có kêu không?

Có. Máy nào cũng có quạt nên luôn phát ra tiếng gió, to nhỏ tuỳ model và mức sáng. Máy mới mà có tiếng lạch cạch hoặc nghiến thì nên báo nơi bán để kiểm tra.

Có nên nhỏ dầu vào bạc quạt máy chiếu không?

Theo chúng tôi là không nên. Dầu có thể chỉ làm êm trong thời gian ngắn và dễ hút thêm bụi. Quạt đã mòn bạc thì nên thay.

Có dùng khí nén thổi bụi máy chiếu được không?

Không nên xịt thẳng vào khe gió, vì bụi có thể bị đẩy vào sâu hơn. Hãy dùng chổi mềm, hoặc máy hút bụi kèm chổi mềm, ở phần lọc gió bên ngoài.

Quạt kêu to có làm hỏng máy chiếu không?

Tiếng ồn tự nó không làm hỏng máy, nhưng nguyên nhân gây ồn thì có thể. Máy thường xuyên quá nhiệt hoặc quạt sắp hỏng mà vẫn chạy tiếp sẽ dễ dẫn tới lỗi nặng hơn.

Làm sao giảm tiếng ồn máy chiếu trong phòng họp nhỏ?

Chuyển đèn sang ECO, giữ phòng mát, vệ sinh lọc đúng lịch và đặt máy xa chỗ ngồi hơn. Nếu vẫn ồn, hãy nhờ kỹ thuật kiểm tra quạt.

Nguồn tham khảo

• ViewSonic: Why is my projector fan making an unusual noise
• ViewSonic: Noisy fan
• AWOL Vision: Why Is My Projector So Loud?
• Acer UL6500: SYSTEM SETUP, Advanced
• Projector Reviews: báo cáo độ ồn máy chiếu 2013
• iFixit: Toshiba TDP-XP2 Troubleshooting
• NextTools: Quiet Revolution, hướng dẫn sửa quạt máy chiếu ồn
• TVSBook: Epson 710UI Random fan noise

Cần kiểm tra máy chiếu kêu to thì liên hệ ở đâu?

Nếu đã vệ sinh lọc và chỉnh cài đặt mà máy vẫn ồn, bạn nên ngừng tự xử lý và nhờ kỹ thuật kiểm tra. THIETBISO.COM làm về thiết bị nghe nhìn tại Hà Nội từ năm 2007, có dịch vụ sửa máy chiếu và tư vấn máy cũ. Bạn có thể gọi hotline 1800 3343 hoặc xem thông tin tại thietbiso.com để được hướng dẫn và báo giá theo tình trạng máy.

Tác giả: Team content Thietbiso.com