Cách kiểm tra máy chiếu cũ trước khi mua: checklist 10 bước từ xưởng kỹ thuật

Muốn kiểm tra máy chiếu cũ trước khi mua, bạn cần làm bốn việc: xem giờ bóng và giờ máy trong menu, chiếu các nền trắng, đen, đỏ, xanh để tìm đốm và sọc, thử đủ cổng HDMI/VGA cùng quạt và đèn báo, rồi cho máy chạy liên tục 30 đến 60 phút. Đừng chỉ tin con số giờ bóng. Bộ đếm này đặt lại về 0 được.

Dưới đây là checklist 10 bước mà đội kỹ thuật THIETBISO.COM vẫn dùng khi nhận máy vào xưởng. Bạn tự mang theo để đi xem máy cũng được. Nếu cần một chiếc đã được kiểm sẵn, bạn có thể xem danh mục máy chiếu cũ của chúng tôi.

Cần mang gì khi đi xem máy chiếu cũ?

Bạn cần một laptop có cả cổng HDMI lẫn VGA (hoặc có bộ chuyển), hai sợi cáp, vài file ảnh test và khoảng một tiếng đồng hồ. Nếu người bán chỉ cho bạn xem máy trong 10 phút, đó đã là một tín hiệu cần để ý.

Danh sách đồ chúng tôi hay mang:

• Laptop, kèm bộ chuyển USB-C sang HDMI/VGA nếu máy bạn không có sẵn cổng.
• Một cáp HDMI và một cáp VGA của bạn, để không phải phụ thuộc vào cáp của người bán.
• File ảnh nền đơn sắc: trắng, đen, đỏ, xanh lá, xanh dương, xám 50%. Bạn tự tạo trong Paint hoặc PowerPoint là đủ.
• Một video có nhiều chuyển động và nhiều mảng màu.
• Đèn pin nhỏ và khăn lau ống kính bằng sợi microfiber.
• Giấy bút để ghi lại giờ bóng, giờ máy và số serial.

Nên xem máy trong phòng tối được càng tốt. Ở phòng sáng, vết ố nhẹ và chấm chết nhỏ rất dễ lọt qua mắt.

Bước 1 và 2: ngoại hình, ống kính, serial và phụ kiện nói lên điều gì?

Ngoại hình cho biết máy đã được dùng và bảo quản thế nào. Tem và serial cho biết máy có bị tháo mở hay ráp từ nhiều máy khác nhau hay không. Hai bước này chỉ mất vài phút nhưng loại được khá nhiều máy có vấn đề.

Bước 1: soi vỏ máy và ống kính

Vỏ trầy nhẹ ở máy dùng trong phòng họp là chuyện thường. Thứ chúng tôi để ý hơn là vết nứt quanh chân đế, ốc vít bị toét đầu (dấu hiệu đã tháo nhiều lần) và vỏ ngả vàng nặng quanh khe thoát gió. Vùng nhựa quanh khe gió ố vàng nhiều thường cho thấy máy từng chạy nóng trong thời gian dài.

Với ống kính, bạn rọi đèn pin xiên vào mặt kính. Vết xước nhỏ ít khi lộ ra trên hình. Còn mốc (những sợi mờ như mạng nhện) hay hơi nước đọng bên trong thì khó xử lý hơn nhiều, vì muốn lau phải tháo cả cụm.

Bước 2: đối chiếu serial, tem và phụ kiện

Số serial ở tem đáy máy nên khớp với số hiện trong menu thông tin (với những model có hiển thị serial). Nếu tem bị bóc, dán đè hoặc mất hẳn, bạn nên hỏi lý do. Phụ kiện tối thiểu gồm dây nguồn và điều khiển từ xa. Thiếu remote thì vẫn dùng được, nhưng nhiều thao tác trong menu sẽ chậm hơn hẳn.

Máy chiếu Epson EB-2140W nhìn từ trên xuống, thấy rõ nút điều khiển và tem Thiết Bị Số.

Ảnh trên là một máy Epson EB-2140W nhìn từ trên xuống. Bạn thấy rõ cụm nút điều khiển trên thân máy và tem của Thiết Bị Số. Máy qua xưởng chúng tôi đều được dán tem để tiện đối chiếu khi bảo hành.

Bước 3: xem giờ bóng máy chiếu cũ ở đâu trong menu?

Giờ bóng (số giờ bóng đèn đã sáng) nằm trong menu thông tin của máy, nhưng mỗi hãng đặt ở một chỗ và gọi một tên khác nhau. Có hãng tách riêng giờ bóng và giờ máy (tổng số giờ máy đã bật). Bạn nên ghi lại cả hai.

Với Epson, sách hướng dẫn ghi rõ menu Info chỉ để xem. Một số model còn chỉ bắt đầu hiện số khi bóng đã chạy ít nhất 10 giờ. Nếu bạn thấy giờ bóng là 0, đó có thể là bóng mới thay thật, cũng có thể là bộ đếm vừa bị đặt lại.

Panasonic thì cần đọc kỹ hơn. Theo tài liệu dòng PT-DW530, giờ bóng được tính bằng giờ chạy NORMAL cộng với giờ chạy ECO nhân 2/3. Vì vậy một máy chạy chủ yếu ở ECO sẽ có giờ bóng thấp hơn giờ máy khá nhiều, và điều đó không có nghĩa là có người sửa số. Nếu bạn đang nhắm dòng này, bài máy chiếu Panasonic cũ có thêm phần chọn model và lưu ý riêng.

Máy chiếu Sony VPL-EX nhìn từ trên xuống, thấy các nút điều khiển và dây nguồn cắm phía sau.

Đây là một máy Sony VPL-EX nhìn từ trên xuống, cụm nút điều khiển nằm trên thân và dây nguồn cắm phía sau. Với dòng VPL-EX, bạn bấm nút Menu trên thân hoặc remote rồi tìm mục Information để đọc Lamp Timer.

Để biết bóng còn bao nhiêu, bạn so con số đang hiện với tuổi thọ hãng công bố. Ví dụ Epson EB-2140W dùng bóng ELPLP87, hãng ghi khoảng 5.000 giờ ở Normal và 10.000 giờ ở ECO. Panasonic PT-LB303 có chu kỳ thay bóng tối đa 10.000 giờ, ở mức đó độ sáng chỉ còn khoảng một nửa. Đây là con số trong điều kiện chuẩn của hãng. Máy dùng ở phòng bụi hoặc bật tắt liên tục thường xuống cấp sớm hơn.

Bước 4: làm sao biết bộ đếm giờ bóng đã bị đặt lại?

Bạn không thể biết chắc chỉ bằng con số. Phải đối chiếu giờ bóng với giờ máy, độ bẩn của lọc gió và độ sáng thực tế. Epson và ViewSonic đều có hướng dẫn công khai cách đặt lại bộ đếm (Reset Lamp Timer) để dùng sau khi thay bóng, nên ai cũng có thể đưa số về 0.

Những dấu hiệu chúng tôi hay dùng để đối chiếu:

Giờ máy cao mà giờ bóng rất thấp. Với máy có hiện giờ máy riêng (như PROJECTOR RUNTIME của Panasonic), trường hợp này chỉ hợp lý nếu bóng vừa được thay. Bạn hỏi người bán xem bóng thay khi nào và là bóng chính hãng hay bóng lắp lại.

Lọc gió ngả màu nâu. Epson khuyên thay lọc khi lọc đã chuyển nâu. Một máy báo vài chục giờ bóng mà lọc nâu sẫm, khe gió bám bụi dày thì không khớp với nhau.

Hình tối so với cảm nhận. Bóng mới cho ảnh sáng, trắng rõ. Bóng già cho ảnh xỉn, hơi ngả vàng hoặc ngả xanh tuỳ loại bóng. Mắt thường khó đo lumen, nhưng nếu đặt hai máy cùng đời cạnh nhau thì khác biệt thấy được ngay.

Đèn Lamp nháy hoặc có cảnh báo thay bóng. Bộ đếm có thể bị đặt lại, nhưng trên một số model cảnh báo vẫn xuất hiện khi bóng thực sự có vấn đề.

Theo chúng tôi, cách chắc nhất là xin người bán ghi giờ bóng và giờ máy vào giấy biên nhận. Người bán nghiêm túc thường không ngại làm việc này.

Bước 5 và 6: chiếu nền màu để tìm lỗi panel LCD và chip DLP thế nào?

Bạn lần lượt chiếu toàn màn hình các nền trắng, đen, đỏ, xanh lá, xanh dương và xám, rồi đứng gần màn chiếu quan sát từng vùng. Mỗi nền làm lộ một kiểu lỗi khác nhau, nên đừng bỏ qua nền nào.

Bước 5: nền trắng và nền đen

Nền trắng giúp thấy vết ố, mảng loang màu và chấm đen. Nền đen giúp thấy chấm trắng sáng (điểm ảnh kẹt) và hiện tượng lọt sáng ở rìa ảnh. Trước khi kết luận có điểm chết, bạn lau ống kính rồi vặn focus thử. Optoma lưu ý rằng bụi trên ống kính cũng tạo ra chấm giống hệt điểm chết. Chấm do bụi thường mờ và thay đổi khi chỉnh focus. Điểm chết thật thì sắc nét và đứng yên.

Bước 6: nền màu, lỗi riêng của máy LCD và máy DLP

Máy chiếu dùng công nghệ LCD (ánh sáng đi qua ba tấm panel đỏ, xanh lá, xanh dương) hay gặp lỗi ố vàng hoặc ố xanh trên panel. Theo các phân tích kỹ thuật được nhắc nhiều, nguyên nhân là tấm phân cực của kênh xanh dương bị nhiệt và tia UV làm cháy dần. Kênh xanh dương bị chặn thì đỏ và xanh lá cộng lại thành một mảng vàng, thường bắt đầu ở giữa ảnh rồi lan rộng ra.

Cách phân biệt rất đơn giản. Nếu cả khung hình ám một màu đều nhau, bạn nên nghi cáp tín hiệu hoặc cài đặt màu trước, đổi cáp và đặt lại chế độ hình là thử được ngay. Nếu đó là một vết cố định, chiếu nguồn nào cũng thấy ở đúng chỗ đó, thì gần như chắc là panel hoặc tấm phân cực. Chúng tôi không đưa ra mốc giờ ố panel nào chắc chắn, vì mỗi máy, mỗi môi trường dùng một khác.

Máy DLP (dùng chip DMD gồm hàng triệu gương vi điểm) lại có hai điểm yếu riêng. Thứ nhất là chấm trắng hoặc đen cố định. Nếu chấm đứng yên và ngày càng nhiều lên, chip DMD đang hỏng, lau chùi không giải quyết được mà phải thay chip. Thứ hai là bánh xe màu. Khi chiếu video chuyển động, bạn để ý xem màu có bị chớp, nhấp nháy bất thường hay không, và nghe xem có tiếng lạch cạch không. Một tiếng rít nhẹ đều đều ở một số máy DLP là bình thường, nên đừng vội kết luận chỉ vì nghe có tiếng.

Ngoài ra, bạn nên chiếu một trang Excel có lưới ô kẻ để xem có sọc dọc, sọc ngang hoặc chữ bị nhoè ở góc ảnh hay không.

Bước 7: quạt và đèn TEMP cho biết gì về máy?

Tiếng quạt và đèn báo nhiệt độ cho biết hệ thống làm mát còn ổn hay không. Đây cũng là nhóm lỗi hay khiến máy tự tắt giữa buổi họp.

Quạt khỏe kêu đều, tiếng gió êm. Tiếng rè, tiếng lạch xạch hoặc tiếng quạt lúc to lúc nhỏ bất thường thường là bạc quạt đã mòn. Bạn đặt tay gần khe thoát gió: gió phải ra đều và nóng. Gió yếu trong khi máy rất nóng là dấu hiệu lọc tắc hoặc quạt yếu.

Với đèn báo, ý nghĩa khác nhau theo từng model nên bạn cần tra sách hướng dẫn. Để tham khảo, ở nhiều model Epson, đèn Temp sáng màu cam nghĩa là máy đã quá nóng và tự tắt. Hãng hướng dẫn để máy nguội khoảng 5 phút rồi làm sạch khe gió và lọc. Trên một số dòng khác, đèn Temp nháy cùng đèn Status lại báo lỗi quạt hoặc cảm biến, cần mang đi kiểm tra. Đèn Lamp nháy màu cam thường là báo đã đến lúc thay bóng.

Epson cũng nói rõ lọc gió bị tắc có thể làm máy quá nhiệt và hỏng máy. Nếu đã vệ sinh lọc mà máy vẫn quá nhiệt, phải kiểm tra tiếp đến quạt.

Bước 8 và 9: thử cổng kết nối và các chức năng cơ khí ra sao?

Mỗi cổng tín hiệu phải được cắm thử ít nhất một lần, và zoom, focus, chỉnh méo hình đều phải chạy trơn. Nhiều người chỉ thử một cổng HDMI rồi về mới phát hiện cổng VGA chết.

Bước 8: cổng HDMI, VGA và các cổng khác

Bạn cắm laptop lần lượt vào từng cổng HDMI và cổng VGA, chiếu cùng một nội dung rồi so sánh. Khi đang chiếu, bạn lay nhẹ đầu cáp. Hình chớp hoặc mất tín hiệu khi lay thì cổng đã lỏng chân hàn. Với VGA, bạn để ý xem có ám màu, bóng mờ hay rung chữ hay không. Lỗi này có thể do cáp, nên đổi sang sợi cáp của bạn để loại trừ. Nếu máy có cổng USB, LAN hoặc audio out mà bạn định dùng, thử luôn.

Bước 9: zoom, focus, keystone và remote

Bạn vặn hết hành trình vòng zoom và vòng focus. Vòng phải xoay đều, không kẹt, không có độ rơ. Ảnh phải nét được ở cả giữa và bốn góc. Nếu giữa nét mà góc nhoè thì ống kính có thể bị lệch do va đập. Bạn thử chỉnh keystone (chỉnh méo hình thang) theo cả chiều dọc và chiều ngang nếu máy hỗ trợ, rồi bấm thử mọi nút trên thân máy và trên remote.

Bước 10: vì sao phải cho máy chạy liên tục 30 đến 60 phút?

Nhiều lỗi chỉ lộ ra khi máy đã nóng hẳn: tự tắt do quá nhiệt, panel bắt đầu đổi màu, hình chớp do bóng yếu. Máy chạy 5 phút đầu trông ổn chưa nói lên được gì.

Chúng tôi thường bật một video dài, để máy ở chế độ sáng cao nhất (Normal hoặc Bright, không để ECO) và quay lại kiểm tra sau mỗi 15 phút. Ba thứ cần để ý là máy có tự tắt không, đèn báo có đổi màu không và màu hình lúc cuối có khác lúc đầu không. Tài liệu kỹ thuật về hiện tượng đổi màu do nhiệt cũng khuyên chạy thử đủ 30 đến 60 phút vì lý do này.

Hình chiếu video karaoke lên tường sát logo Thiết Bị Số, kiểm tra độ sáng sau sửa máy.

Ảnh trên chụp lúc chúng tôi chiếu video karaoke lên tường để kiểm tra độ sáng sau khi sửa xong một máy Panasonic PT-LB303. Đây cũng là bước chạy thử mà máy nào ra khỏi xưởng của chúng tôi cũng phải qua.

Hết thời gian chạy, bạn tắt máy và nghe quạt. Hầu hết máy dùng bóng đèn đều chạy quạt thêm một lúc để làm nguội. Quạt dừng ngay lập tức hoặc máy báo lỗi khi tắt là chuyện cần hỏi lại người bán.

Lỗi thường gặp khi kiểm tra máy chiếu cũ và hướng xử lý

Phần lớn lỗi trên máy chiếu cũ rơi vào bóng, quang học, làm mát và cổng kết nối. Bảng dưới giúp bạn biết lỗi nào xử lý nhẹ nhàng, lỗi nào nên cân nhắc bỏ qua máy đó.

Lỗi nào bạn chưa chắc cách xử lý, đội kỹ thuật tại trang sửa máy chiếu có thể kiểm tra và báo trước hướng sửa. Khi tính có nên mua hay không, bạn cộng chi phí xử lý vào giá máy rồi so với một máy đã qua kiểm định. Cách đọc báo giá cho đúng có trong bài giá máy chiếu cũ.

Khi nào không nên mua máy chiếu cũ?

Bạn không nên mua khi máy có vết ố cố định trên panel, chip DLP có chấm chết đang tăng, máy tự tắt trong lúc chạy thử, hoặc người bán không cho chạy thử đủ lâu. Đây là những lỗi tốn kém hoặc khó đoán trước mức độ.

Có một trường hợp nữa mà theo chúng tôi nên cân nhắc kỹ, là model đã ngừng sản xuất từ lâu. Máy vẫn chạy tốt, nhưng bóng thay thế và linh kiện có thể khó tìm hoặc phải dùng hàng không chính hãng. Trước khi mua, bạn nên hỏi xem bóng thay thế cho đúng model đó còn dễ mua không.

Nếu bạn chỉ cần chiếu vài buổi trong năm, thuê theo buổi thường hợp lý hơn mua máy cũ về rồi để không. Khi đó bạn có thể xem trang cho thuê máy chiếu. Còn nếu đang tính đến máy chiếu mini cũ, dòng này có rủi ro riêng về thông số độ sáng, bạn nên đọc thêm bài máy chiếu mini cũ có nên mua.

Nếu không có thời gian tự làm đủ 10 bước, bạn có thể chọn máy chiếu cũ đã qua kiểm định và có bảo hành. Mỗi máy ở đó đều đã được chúng tôi kiểm tra theo đúng quy trình trên trước khi bán.

Câu hỏi thường gặp

Giờ bóng bao nhiêu thì máy chiếu cũ còn đáng mua?

Không có một con số chung cho mọi máy. Bạn lấy tuổi thọ bóng hãng công bố cho model đó (theo chế độ Normal và ECO) rồi trừ đi số giờ đang hiện. Phần còn lại càng nhiều thì càng lâu mới phải thay bóng. Nhớ đối chiếu với lọc gió và độ sáng thực tế, vì bộ đếm có thể đã bị đặt lại.

Giờ bóng hiện 0 thì có phải bóng mới không?

Chưa chắc. Có thể bóng vừa được thay, nhưng cũng có thể bộ đếm vừa bị đặt lại bằng chức năng Reset Lamp Timer có sẵn trong menu. Bạn hỏi ngày thay bóng, loại bóng và nhìn độ sáng thực tế để đánh giá.

Máy chiếu LCD bị ố vàng có sửa được không?

Sửa được bằng cách thay panel hoặc cụm quang học, nhưng chi phí thường cao so với giá trị máy cũ. Vì vậy chúng tôi khuyên nên bỏ qua máy có vết ố cố định, trừ khi người bán đã tính việc này vào giá.

Tự kiểm tra máy chiếu cũ mất bao lâu?

Làm đủ 10 bước mất khoảng 60 đến 90 phút, trong đó phần lớn là thời gian chạy liên tục. Đừng rút ngắn bước chạy thử, vì các lỗi quá nhiệt và đổi màu thường chỉ lộ ra sau 30 đến 60 phút.

Không có laptop thì kiểm tra cổng HDMI bằng gì?

Bạn có thể dùng điện thoại kèm bộ chuyển sang HDMI, hoặc một đầu phát có cổng HDMI. Riêng cổng VGA thì gần như phải dùng laptop hoặc máy tính có cổng VGA, hay bộ chuyển phù hợp.

Nguồn tham khảo

• Epson: Projector Information Display, Info Menu (PLW16SK)
• Epson: Projector Information Display, Info Menu (BL475Wi)
• Epson: Projector Information Display, Info Menu (Home Cinema 2200/2250)
• Pointerclicker: How To Easily Check Lamp Hours on Your Projector (Epson, BenQ, Optoma)

Cần kiểm tra giúp một chiếc máy chiếu cũ bạn đang định mua, hoặc muốn xem các máy đã qua kiểm định tại xưởng? Bạn gọi hotline 1800 3343, xem thêm tại thietbiso.com hoặc mang máy đến số 21-23 Nguyễn Công Hoan, phường Giảng Võ, Hà Nội. Đội kỹ thuật THIETBISO.COM sẽ cùng bạn kiểm tra từng bước trước khi quyết định.

Tác giả: Team content Thietbiso.com