Màn LED bị lệch màu giữa các tấm: nguyên nhân, cách kiểm tra và xử lý

Màn LED bị lệch màu giữa các tấm thường do ba nguyên nhân: các tấm dùng chip LED khác lô sản xuất, tấm cũ ghép với tấm mới đã lão hoá không đều, hoặc màn chưa được cân màu hay bị mất dữ liệu hiệu chỉnh. Cách kiểm tra nhanh nhất là phát nền trắng, nền xám toàn màn rồi soi từng đường ranh giới tấm.

Bài này dành cho bạn đang thuê hoặc chuẩn bị nhận màn LED cho sự kiện. Nếu bạn còn đang cân nhắc thuê màn LED loại P nào thì nên đọc bài đó trước. Lệch màu là chuyện của chất lượng bộ màn, không phụ thuộc vào chỉ số P.

Vì sao màn LED bị lệch màu giữa các tấm?

Lệch màu giữa các tấm xảy ra khi LED trên từng tấm phát ra ánh sáng khác nhau về độ sáng hoặc sắc màu, và hệ thống chưa bù lại phần chênh đó. Nguyên nhân có thể nằm ở khâu sản xuất, ở tuổi của tấm, ở dữ liệu hiệu chỉnh hoặc ở cách lắp.

Trước hết cần hiểu "tấm" (cabinet hay panel) là khung kim loại chứa nhiều module LED. Mỗi module lại gồm hàng nghìn bóng LED đỏ, lục, lam. Một bức màn sự kiện thường ghép từ vài chục tấm. Chỉ cần một tấm khác nhóm với số còn lại là người ngồi dưới đã thấy một ô vuông "lạ màu".

Chip LED khác lô sản xuất (khác bin)

Đây là nguyên nhân gốc. Các bóng LED cùng màu danh định vẫn chênh nhau về cường độ và màu do biến động trong quá trình sản xuất (bằng sáng chế US 6583791). Vì vậy nhà sản xuất phân bin, tức chia LED thành từng nhóm cùng màu và độ sáng, đánh dấu bằng mã bin (US 8193544).

Mỗi lô LED dùng cho module, tấm có thể khác nhau, nên tấm này và tấm kia có thể cho màu khác nhau. Nhà sản xuất có khi phải loại các tấm lệch màu, chỉ giữ các tấm tương thích để màn đồng đều nhất có thể (US 9240135). Một bộ màn gom từ hai, ba đợt nhập hàng khác nhau rất dễ gặp chuyện này.

Tấm cũ ghép với tấm mới, chưa cân màu lại

LED dùng lâu sẽ đổi màu dần, hiện tượng gọi là trôi màu (color drift). Khi ghép tấm đã chạy nhiều với module mới thay vào, chênh tông màu hiện rõ (Sancoled). Ba kênh đỏ, lục, lam cũng không già đi cùng tốc độ. Vì thế tấm cũ có thể ngả vàng hoặc ngả xanh chứ không chỉ tối đi.

Module dự phòng thay vào mà không có file hiệu chỉnh đi kèm sẽ thành những ô chữ nhật lệch màu trên màn.

Mất hoặc sai dữ liệu hiệu chỉnh

Linh kiện vẫn chạy tốt nhưng thiếu dữ liệu hiệu chỉnh, dữ liệu sai, không tương thích hoặc nạp không đồng bộ thì màn vẫn lộ ranh giới màu (LEDFUL). Khởi động lại hệ thống hoặc mất dữ liệu cũng có thể làm các tấm chênh độ sáng (Sancoled). Lỗi kiểu này khó chịu nhất, vì hôm trước test ổn, hôm sau dựng lại thì lệch.

Lắp không phẳng và nhiệt độ

Mặt màn phải phẳng. Tấm, module hoặc mặt nạ lệch một chút cũng làm đổi góc phản xạ ánh sáng, tạo khe trông như lệch màu (Sancoled). Với màn sân khấu, thay đổi nhiệt độ và linh kiện lão hoá là hai lý do hay gặp (Unspoiled News).

Khi dựng màn trên giàn truss ngoài trời hoặc sát dàn đèn sân khấu nóng, đội kỹ thuật chúng tôi hay cân lại khung cho phẳng trước rồi mới đánh giá màu. Nhiều trường hợp "lệch màu" khi nhìn chéo thực ra là do một tấm bị chúi xuống vài milimét.

Lệch màu khác gì với lỗi module như sọc màu, mất điểm?

Lệch màu là cả tấm vẫn hiện hình đúng nhưng tông màu hoặc độ sáng khác tấm bên cạnh. Lỗi module là một phần hình hiện sai hẳn: sọc dọc, sọc ngang, mảng tắt, điểm chết. Lệch màu xử lý được bằng hiệu chỉnh. Lỗi module thì phải thay phần cứng.

Phân biệt được hai loại này giúp bạn nói đúng vấn đề với kỹ thuật viên của bên cho thuê, đỡ mất thời gian ngay trước giờ chạy chương trình.

Module LED cầm trên tay có một đường sọc dọc màu vàng, phía sau là ô trống trên màn hình LED.

Ảnh trên là một module đã tháo ra khỏi màn, có một đường sọc dọc màu vàng. Phía sau là ô trống trên màn nơi module được rút ra. Đường sọc kiểu này nằm gọn trong một module, thẳng tắp, không đổi khi bạn đổi nội dung. Đó là dấu hiệu của lỗi phần cứng, không phải lệch màu.

Module LED đã tháo cầm nghiêng trên tay, có một đường sọc màu vàng; phía sau là màn hình LED và rèm đỏ.

Nhìn nghiêng module, đường sọc vẫn còn nguyên. Với lỗi này, chúng tôi thay module dự phòng ngay tại chỗ. Lưu ý: module dự phòng đó lại phải khớp màu với module xung quanh, nếu không bạn đổi một lỗi sọc lấy một ô lệch màu.

Một hiện tượng khác hay bị nhầm với lệch màu là rỗ hạt, tức thấy rõ từng điểm ảnh khi đứng gần. Chuyện đó liên quan đến khoảng cách xem và chỉ số P, chúng tôi đã viết riêng ở bài màn LED bị rỗ hạt khi nhìn gần.

Kiểm tra lệch màu giữa các tấm bằng nền trắng, nền xám như thế nào?

Phát toàn màn một màu trắng, sau đó xám ở vài mức sáng, rồi lần lượt đỏ, lục, lam. Đứng ở khoảng cách khán giả sẽ ngồi và soi từng đường ranh giới tấm. Tấm nào ấm hơn, lạnh hơn, sáng hơn hay tối hơn xung quanh là tấm lệch.

Nền trắng và xám đặc biệt hữu ích để lộ chênh lệch nhỏ giữa các tấm cạnh nhau, còn từng kênh màu riêng giúp biết lệch ở kênh nào (LEDFUL). Lý do nằm ở nội dung thật: video nhiều chuyển động che được lỗi, còn slide nền trắng trong phòng họp thì không. Ám màu ở một tấm nghĩa là cân bằng RGB của LED trên tấm đó đã lệch (Royal Display).

Màn hình LED lớn gắn trên tường giảng đường, đang hiện các dải màu để kiểm tra, bên dưới là bảng đen.

Ảnh trên là màn LED gắn trên tường một giảng đường, đang chạy các dải màu để kiểm tra trước khi đưa vào dùng. Dải màu cho thấy nhanh kênh nào yếu hay mất. Sau bước này vẫn nên chạy thêm nền trắng và xám phẳng, vì dải màu chuyển dần dễ che chênh lệch giữa hai tấm kề nhau.

Quy trình chúng tôi thường làm khi nghiệm thu màn:

1. Bật màn và cho chạy ở độ sáng sẽ dùng thật ít nhất một lúc rồi mới đánh giá. Phần mềm hiệu chỉnh CalCube của NovaStar cũng có bước làm nóng màn (Warm Up) trước khi đo, nên đánh giá ngay khi vừa bật là chưa chuẩn.
2. Phát nền trắng 100%. Đứng giữa phòng, ở hàng ghế giữa, nhìn thẳng.
3. Phát nền xám ở hai, ba mức (ví dụ khoảng 20%, 50%, 75%). Lệch màu ở vùng tối thường lộ ra ở mức xám thấp.
4. Phát lần lượt đỏ, lục, lam toàn màn để xem tấm nào yếu kênh nào.
5. Đi sang hai bên, nhìn chéo. Nếu khe chỉ hiện khi nhìn chéo thì nghiêng về lỗi lắp không phẳng.
6. Chụp ảnh màn bằng điện thoại ở chế độ thường. Camera đôi khi bắt chênh lệch rõ hơn mắt, nhưng cũng có thể phóng đại, nên chỉ dùng để khoanh vùng.

Nên đánh giá ở mức nào cho hợp lý? Royal Display đưa ra một nguyên tắc dễ dùng: nếu không cần cố tìm mà vẫn thấy đường nối giữa các tấm, lệch màu hoặc chênh sáng, thì màn cần hiệu chỉnh (Royal Display). Theo chúng tôi, với màn sự kiện thì chênh rất nhẹ chỉ thấy khi áp sát vào màn hoặc soi ảnh chụp thường chấp nhận được, vì khán giả ngồi xa và nội dung ít khi là nền phẳng. Còn thấy rõ từ hàng ghế giữa thì phải xử lý.

Cân màu màn LED là làm gì, khác gì chỉnh độ sáng?

Cân màu (hiệu chỉnh màu, calibration) là đo ánh sáng phát ra từ màn rồi nạp dữ liệu bù để giảm chênh độ sáng và màu giữa các điểm ảnh, module hoặc tấm. Chỉnh độ sáng chỉ xử lý độ chói. Chỉnh màu xét thêm sắc độ, tức màu của ánh sáng không tính độ sáng.

Dữ liệu bù thường gồm cân bằng trắng hay độ lợi của ba kênh R, G, B, sắc độ, tông màu và độ chói, lưu thành từng bộ rồi gán theo vị trí từng tấm trên màn (US 9240135). Đây chính là lý do đổi chỗ tấm mà không nạp lại dữ liệu đúng vị trí thì có thể sinh lệch.

Việc đo do camera chuyên dụng hoặc máy đo màu đảm nhận. Theo tài liệu hướng dẫn của NovaStar (hãng làm hệ thống điều khiển màn LED), phần mềm hiệu chỉnh NovaCLB của hãng có bốn chế độ: hiệu chỉnh toàn màn, hiệu chỉnh độ sáng đường nối, hiệu chỉnh module mới và đánh giá độ đồng đều. Chế độ hiệu chỉnh module mới được dùng cho chênh sáng ở đường nối phát sinh khi ghép màn tại hiện trường.

Chỉnh theo tấm đổi cả một vùng lớn cùng lúc, còn chỉnh theo từng điểm ảnh xử lý được chênh lệch bên trong vùng đó (EagerLED, mô tả trong tư liệu).

Về độ chính xác: một nghiên cứu về hệ thống hiệu chỉnh dùng máy đo phổ đạt sai số khoảng ±3% về độ chói và ±0,005 về sắc độ (Academia). Theo một số nhà sản xuất, màn chưa hiệu chỉnh có thể chênh nhiệt độ màu 800–1200K và chênh độ sáng 15–25% giữa các tấm, còn sau hiệu chỉnh nên giữ trong khoảng ±200K và ±5% (ViboLED). Đây là con số tham khảo từ phía nhà bán, không phải tiêu chuẩn chung, và mắt người ở hiện trường vẫn là phép thử cuối cùng.

Một điều nên biết: hiệu chỉnh toàn màn bằng camera là việc của xưởng hoặc của nhà cung cấp có thiết bị đo. Tại sự kiện, kỹ thuật viên thường chỉ làm được các việc nhẹ hơn như nạp lại dữ liệu có sẵn, chỉnh độ sáng từng tấm, đặt lại cân bằng trắng hoặc đổi vị trí tấm.

Trước khi nhận màn, nên yêu cầu gì ở bên cho thuê?

Hãy hỏi rõ các tấm có cùng lô không, màn đã được cân màu toàn bộ chưa, và module dự phòng có file hiệu chỉnh đi kèm không. Sau đó yêu cầu test nền trắng, nền xám và từng kênh màu ngay sau khi lắp xong, trước giờ chạy chương trình.

Với màn cho thuê, việc ghép tấm từ nhiều lô khác nhau là chuyện thường gặp, nên cần hiệu chỉnh đồng bộ để hết lệch. Module mới thay mà sáng hơn, tối hơn hoặc khác nhiệt độ màu so với các module bên cạnh thì phải hiệu chỉnh lại trước khi cho màn chạy tiếp (Royal Display).

Danh sách nên hỏi hoặc yêu cầu:

• Các tấm trong bộ màn có cùng một lô sản xuất không, hay ghép từ nhiều đợt.
• Lần hiệu chỉnh toàn màn gần nhất là khi nào, có file hiệu chỉnh lưu theo từng tấm không.
• Module và tấm dự phòng mang theo đã được khớp màu với bộ màn chưa.
• Bên cho thuê có mang theo laptop cài phần mềm điều khiển để chỉnh độ sáng, cân bằng trắng tại chỗ không.
• Thời gian lắp có đủ để làm nóng màn và test màu trước giờ khai mạc không.
• Nếu nội dung chính là slide nền trắng (hội nghị, đào tạo) thì báo trước để bên cho thuê ưu tiên dàn tấm đồng đều nhất.

Khi bàn giao màn cho khách, chúng tôi chạy nền trắng, xám và từng kênh màu cùng người phụ trách nội dung của bên tổ chức. Hai bên cùng nhìn thì không ai phải đoán.

Nếu bạn chưa chốt kích thước và loại màn, có thể xem lại bài chọn màn LED loại P nào để thuê và bài màn LED P là gì để hiểu chỉ số pixel pitch trước khi trao đổi với bên cho thuê.

Phát hiện lệch màu ngay tại sự kiện thì xử lý thế nào?

Làm theo thứ tự từ việc nhanh đến việc lâu: kiểm tra độ phẳng, nạp lại dữ liệu hiệu chỉnh, chỉnh độ sáng hoặc cân bằng trắng, cuối cùng là đổi vị trí tấm lệch ra mép hoặc góc ít người nhìn. Việc hiệu chỉnh toàn màn bằng camera thường không làm kịp tại hiện trường.

Thứ tự chúng tôi hay làm:

1. Nhìn chéo từ hai bên. Khe sáng tối đổi theo góc nhìn thì chỉnh khung, khoá lại tấm trước.
2. Kiểm tra cấu hình trong phần mềm điều khiển: dữ liệu hiệu chỉnh đã nạp đúng chưa, có tấm nào bị gán sai vị trí sau khi dựng lại không. Mất hoặc sai dữ liệu chỉ cần nạp lại là hết lệch.
3. Nếu cả màn ám vàng hoặc ám xanh đều nhau, đặt lại cân bằng trắng (Sancoled).
4. Nếu chỉ một tấm sáng hoặc tối hơn, chỉnh độ sáng riêng tấm đó cho khớp. Tuỳ hệ thống điều khiển và tuỳ model card nhận mà làm được nhiều hay ít.
5. Nếu vẫn lệch rõ, đổi tấm đó với tấm ở mép ngoài, hàng dưới cùng hoặc góc bị loa, cây hoa che bớt. Vùng giữa màn là nơi mắt người dừng lâu nhất.
6. Có tấm dự phòng cùng lô thì thay hẳn.

Song song với đó, bạn có thể giúp từ phía nội dung. Slide nền trắng phẳng là thứ lộ lệch màu rõ nhất. Đổi sang nền tối hoặc nền có hoạ tiết nhẹ sẽ làm ranh giới tấm khó thấy hơn. Đây là cách chữa cháy, không thay được việc cân màu, nhưng giữ được buổi chương trình.

Trường hợp không nên cố: nếu lệch chỉ thấy khi đứng sát màn hoặc soi ảnh chụp, còn từ hàng ghế khán giả không thấy, theo chúng tôi không nên tháo lắp lại sát giờ chạy. Tháo tấm lúc gấp dễ làm lệch khung, mất kết nối, rủi ro lớn hơn cái lỗi đang có.

Câu hỏi thường gặp

Màn LED mới mua có bị lệch màu giữa các tấm không?

Có thể, nếu các tấm dùng chip LED khác lô hoặc chưa được hiệu chỉnh đồng bộ trước khi xuất xưởng. Khi nhận màn mới, nên test nền trắng, nền xám và yêu cầu nhà cung cấp lưu file hiệu chỉnh theo từng tấm.

Lệch màu có tự hết sau khi màn chạy một lúc không?

Một phần chênh lệch có thể giảm khi màn đã nóng ổn định, vì vậy nên làm nóng màn trước khi đánh giá. Lệch do khác lô chip hoặc lão hoá thì không tự hết, phải hiệu chỉnh hoặc thay tấm.

Thay một module mới có làm màn bị loang màu không?

Có, nếu module mới không có file hiệu chỉnh đi kèm. Module thay vào sẽ thành một ô chữ nhật sáng hơn hoặc khác tông so với xung quanh, cần hiệu chỉnh module mới trước khi chạy tiếp.

Tự cân màu màn LED bằng mắt được không?

Chỉnh được phần nhẹ như cân bằng trắng hoặc độ sáng từng tấm qua phần mềm điều khiển. Hiệu chỉnh đồng đều toàn màn hoặc theo từng điểm ảnh cần camera hay máy đo màu chuyên dụng.

Đường sọc vàng trên một module có phải lệch màu không?

Không. Sọc thẳng nằm gọn trong một module là lỗi phần cứng của module đó, cân màu không sửa được, cần thay module.

Nguồn tham khảo

• LED Screen Color Difference: Why It Happens and How to Fix It - LEDFUL
• LED Display Color Difference: Causes, Solutions & Ways to Improve Color Uniformity - Sancoled
• LED Screen Calibration: What It Is, Why It Matters & How It Works - ViboLED
• What Is LED Screen Calibration and How Does It Work - Royal Display
• Calibration Secrets For Any LED Wall Stage Performance
• Chromaticity adjustment for LED video screens (US 9240135)
• Method and apparatus for color-correction of display modules/LEDs (US 6583791)
• Color correction for wafer level white LEDs (US 8193544)
• Color and luminance correction and calibration system for LED video screens - Academia

Nếu bạn cần màn LED cho hội nghị, sự kiện tại Hà Nội và muốn được test màu cùng kỹ thuật viên trước giờ chạy chương trình, xem thông tin dịch vụ tại trang cho thuê màn hình LED hoặc gọi hotline/Zalo 0969 112 359 để được tư vấn và báo giá theo kích thước màn. THIETBISO.COM (Công ty TNHH Dịch Vụ Thiết Bị Số), số 21-23 Nguyễn Công Hoan, phường Giảng Võ, Hà Nội, website thietbiso.com.

Tác giả: Team content Thietbiso.com

🔗 Xem thêm tại THIETBISO.COM